Damwand drukken of trillen: wanneer kies je welke methode?

Een damwand kan op verschillende manieren de grond inbrengen. De twee methoden die het vaakst voorkomen zijn trillen en drukken. Hieronder leest u wat de methodes inhouden, in welke grond en omgeving ze passen en hoe een definitieve keuze wordt gemaakt.

Wat is het verschil tussen damwand drukken en damwand trillen? 

Het verschil zit in de manier waarop de wand de grond in gaat. Een damwand kan namelijk zowel trillend, drukkend of met heien in de bodem brengen. Elke methode past bij een ander type grond en een andere omgeving. 

• Damwand trillen: Een trilblok klemt zich op de damwandplank en schudt die zo snel heen en weer dat de wrijving tussen het staal en de grond tijdelijk afneemt. Daardoor zakt de plank op diepte. Snel en kostenefficiënt, vooral in zandige grond.
• Damwand drukken: een hydraulisch machine perst de plank rustig en statisch de grond in, zonder klappen of trillingen. Deze methode wordt vaak gekozen wanneer trillingen of geluid zoveel mogelijk moeten worden beperkt. Denk aan binnenstedelijke bouwkuipen, bestaande kademuren, spoorwegen en gevoelige belendingen.
• Damwand slaan (heien): Een heiblok brengt de plan met opeenvolgende slagen op diepte. Nodig in harde, dichte lagen, maar met de meeste trillingen en het meeste geluid van de drie. 

Een aparte variant van trillen is de resonantietechniek: een trilmethode die op hoge frequentie werkt en daardoor nagenoeg trillingvrij is. Dit wordt gebruikt wanneer de snelheid van trillen benodigd is, maar de trillingen beperkt dienen te zijn.

Kort samengevat: bij trillen staat uitvoeringssnelheid vaak centraal. Bij drukken staat beheersing van trillingen en omgevingsrisico’s vaker centraal. De uiteindelijke keuze hangt af van meerdere factoren zoals bodem, diepte, wandprofiel, omgeving en projectspecificaties.

Damwand trillen: hoe werkt het en wanneer past het?

Bij trillen klemt een trilblok zich op de plank en laat die heel snel op en neer bewegen. In los, waterverzadigd zand verliezen de korrels even hun grip, zodat de plank wegzakt. Hoogfrequente trilblokken draaien op ongeveer 2.000 tot 2.800 omwentelingen per minuut. 

Een rustigere variant, de resonantietechniek, werkt op 100 tot 180 Hz en is nagenoeg trillingsvrij, maar het blijft een trilmethode: u zet haar in waar drukken anders nodig zou zijn, bijvoorbeeld in de binnenstad, langs het spoor en bij monumenten.  

Trillen heeft drie aandachtspunten.

• Voldoet het aan de trillingsrichtlijn? De trillingen gaan de grond in en het invloedsgebied loopt vaak op tot tientallen meters. Of het mag, toetst u aan de SBR Trillingsrichtlijn A. De richtwaarde hangt af van het pand: naast metselwerk in goede staat rond 15 mm/s, naast een monument of pand in slechte staat rond 8 mm/s en naast goed gewapend beton tot 40 mm/s. Damwand trillen telt daarbij als een doorlopende trilling, met strengere waarden dan kortdurend werk.
• Zetting in los zand. Het schudden kan losgepakt zand verdichten. Daardoor kan de grond onder een buurpand of bestrating iets zakken, en een paar centimeter is al genoeg voor schade.
• Vastlopen in dichte lagen. Stuit de plank op een dichte zand- of grindlaag, dan komt hij niet zomaar verder. Voorboren, waterspoeling of slaan is dan nodig.

Goed om te beseffen: trillen is vooral de standaard op open terrein in zandige grond. In precies de stedelijke, gevoelige en spoorse projecten waar verankering speelt, valt trillen vaak juist af, ten gunste van drukken of de resonantietechniek.

Voorbeeld: tijdelijke bouwkuip op open terrein. Een bouwkuip op een bedrijventerrein, in los en nat zand, met ruim afstand tot bebouwing en leidingen. Hier is trillen vaak de snelste en goedkoopste keuze. De wand staat er vlot in, waarna de ontgraving gefaseerd kan beginnen. 

Damwand drukken: hoe werkt het en wanneer past het? 

Bij drukken duwt een machine de plank rustig de grond in. Geen klappen, geen schudden. De machine klemt zich vast op de damwandplanken die er al staan en gebruikt die als tegenkracht. Zo perst zij de volgende plank op diepte en verplaatst zij zichzelf stap voor stap over de wand. Dit heet het walk-on-pile principe.  

Omdat er geen trilling of slag aan te pas komt, is drukken vrijwel trillingsvrij en stil. Moderne druktechnieken halen geluidsniveaus onder circa 66 dB. Daarom krijgt drukken de voorkeur in de stad, naast monumenten of ziekenhuizen, en langs het spoor.

Drukken is sterk in slappe en licht cohesieve grond en op krappe locaties. Maar het kent grenzen: in zeer dichte lagen schiet de drukkracht tekort. Persmachines zijn doorgaans inzetbaar tot een conusweerstand van grofweg 20 MPa. Daarboven is voorboren of fluïderen nodig: het losspoelen van de grond met water zodat de plank makkelijker zakt.  

De keerzijde: drukken gaat doorgaans langzamer dan trillen en vraagt gespecialiseerd materieel. De kosten liggen daardoor vaak hoger. De afweging is dus simpel te benoemen, maar niet altijd makkelijk te maken: beheersing van overlast tegenover snelheid en kosten.

Voorbeeld: kademuur op een halve meter van woningen. Een wand vlak naast bestaande woningen, in een dik zandpakket met een conusweerstand die plaatselijk boven 20 MPa kwam. In een gedocumenteerde praktijkproef (vakblad Cement) werd daar gedrukt met een waterdruk van 75 bar om door de dichte laag te komen, zonder de woningen te belasten met trillingen.

Damwand drukken of trillen: zo kiest u

De methode volgt uit de combinatie van grond, omgeving en einddiepte. Het is een uitvoeringskeuze, maar wel een die u in het ontwerp al meeweegt. De wand, de ondergrond, de benodigde diepte en de hinder naar de omgeving horen er samen in. 

Deze vergelijking helpt bij de keuze tussen damwand trillen, drukken en slaan:

De dB-waarden zijn indicatieve niveaus nabij de bron (Volandis, A-blad Geluid en trillingen bij funderingswerkzaamheden) en geen gevelwaarden. Het feitelijke niveau bij een belending hangt af van materieel, bodem, afstand en afscherming en wordt projectspecifiek bepaald in een geluidsprognose (circulaire Bouwlawaai, Besluit bouwwerken leefomgeving). Het niveau onder 66 dB voor drukken is een fabrikantopgave.

Veelgemaakte misvattingen over damwand drukken en trillen

De keuze tussen drukken en trillen zit vol vuistregels die vaak te absoluut worden gebruikt. Vier misverstanden die het vaakst voorkomen:

“Drukken is altijd beter dan trillen”
Dat klopt niet. Drukken beperkt trillingen, maar is niet altijd technisch, praktisch of economisch de meest logische keuze. Bij gunstige omgevingscondities kan trillen juist een efficiënte methode zijn.

“Een gedrukte damwand hoeft niet verankerd te worden”
De installatiemethode zegt niet of een damwand verankerd moet worden. Verankering hangt af van grond- en waterdruk, ontgravingsdiepte, belasting, vervormingseisen en levensduur.

“Trillen kan nooit in binnenstedelijk gebied”
Ook dat is te absoluut. Trillen vraagt in een stedelijke omgeving wel om een zorgvuldige beoordeling van trillingen, belendingen, leidingen en hinder. In sommige projecten zijn monitoring of aanvullende maatregelen nodig.

“De uitvoeringsmethode bepaalt het type grondanker”
De uitvoeringsmethode beïnvloedt de projectcontext, maar het type anker wordt bepaald door ontwerpbelasting, grondopbouw, gebruiksduur, corrosiebescherming en projectspecifieke eisen.

Om de afwegingen praktisch te maken, kan de onderstaande beslisboom helpen.

Beslisboom: damwand drukken of trillen

1. Is de omgeving gevoelig voor trillingen? Denk aan belendingen, monumenten, spoor of leidingen. Zo ja: onderzoek drukken of de resonantietechniek.
2. Is de grond zandig, nat en is er ruimte? Dan is trillen vaak de snelste en goedkoopste keuze, mits de trillingen beheersbaar zijn.
3. Zit er een dichte laag in de weg? (hoge conusweerstand)? Reken op voorboren, fluïderen of slaan voor de laatste meters.
4. Hoort de wand bij een diepe ontgraving? Beoordeel of een stempelraam of verankering nodig is.

De tabel en de beslisboom geven al een eerste richting. In de praktijk bepaalt een combinatie van geotechnisch onderzoek, omgevingsanalyse, constructief ontwerp en uitvoeringsplan de keuze. De uitvoerende partij maakt de definitieve keuze, waarbij vaak de methodes worden gecombineerd. ArcelorMittal beschrijft bijvoorbeeld dat een trilblok het in zand en grind goed doet, maar in klei of een zeer dichte zandlaag de laatste meters niet haalt. Voor dat laatste stuk komt dan een impacthamer of voorboren in beeld.  

De keuze die echt telt: verankering 

Hoe de plank ook de grond in gaat, er blijft één vraag over die voor de constructie echt uitmaakt. Kan de damwand de druk van grond en water in zijn eentje dragen, of niet?

De eerste vraag daarbij is of het onverankerd kan, of dat er één of meer ankerlagen nodig zijn, en zo ja, op welke hoogte. Hoe dieper de ontgraving, hoe eerder meerdere ankerlagen of stempels nodig zijn. Een anker brengt de trekkracht over naar een stevige grondlaag achter de wand, voorbij het glijvlak. De onderstaande beslisboom helpt in het maken van een keuze.

Voor damwandverankeringen zijn veelal strengenankers een efficiënte oplossing: veel kracht in een slank profiel en een vrije bouwkuip, zonder stempels in de weg. Deepro levert ETA-gecertificeerde strengenankers, waarbij het hele systeem als geheel is beoordeeld, niet als losse onderdelen. Voor toepassingen langs het spoor, waar zwerfstromen spelen, bestaat een elektrisch geïsoleerde uitvoering.

Werkt u aan een damwandconstructie waarbij verankering onderdeel is van het ontwerp? Neem contact op met Deepro voor technisch advies.

Verkrijg technische advies